Fundacja W Związku Z Rakiem, ul. Nabycińska 19/306, 53-677 Wrocław, NIP: 897-18-07-063

Rak Jajnika

RAK JAJNIKA

Zacznijmy od podstaw

Rak jajnika to rodzaj raka, który rozpoczyna się w jajnikach. Żeński układ rozrodczy zawiera dwa jajniki, po jednym z każdej strony macicy. Jajniki – każdy o wielkości migdałów – produkują jaja (komórki jajowe), a także hormony estrogenowe i progesteronowe.

Rak jajnika często pozostaje niewykryty, dopóki nie rozprzestrzeni się w obrębie miednicy i jamy brzusznej. Na tak późnym etapie rak jajnika jest trudniejszy do leczenia i często kończy się śmiercią. Wczesne stadium raka jajnika, w którym choroba jest ograniczona do jajnika, z większym prawdopodobieństwem zostanie skutecznie leczone.

jajniki, rak jajnika

Objawy

Wczesny rak jajnika rzadko powoduje jakiekolwiek objawy. Zaawansowany rak jajnika może powodować kilka niespecyficznych objawów, które często mylone są z bardziej powszechnymi łagodnymi schorzeniami.

Objawy raka jajnika mogą obejmować:

  • Wzdęcia brzucha lub obrzęk
  • Szybko czujesz się pełny podczas jedzenia
  • Utrata masy ciała
  • Dyskomfort w okolicy miednicy
  • Zmiany w nawykach jelitowych, takie jak zaparcia
  • Częsta potrzeba oddawania moczu

Kiedy iść do lekarza?

Umów się na wizytę u lekarza, jeśli masz jakiekolwiek objawy, które Cię niepokoją.

Jeśli masz rodzinną historię raka jajnika lub raka piersi, porozmawiaj z lekarzem o ryzyku raka jajnika. Twój lekarz może skierować Cię do doradcy genetycznego w celu omówienia testów na obecność określonych mutacji genetycznych, które zwiększają ryzyko wystąpienia raka piersi i jajnika.

Przyczyny

Nie jest jasne, co powoduje raka jajnika, chociaż lekarze zidentyfikowali czynniki, które mogą zwiększać ryzyko choroby.

Ogólnie rzecz biorąc, rak zaczyna się, gdy komórka rozwija błędy (mutacje) w swoim DNA. Mutacje powodują, że komórka rozwija się i rozmnaża szybko, tworząc masę (guz) nieprawidłowych komórek. Nieprawidłowe komórki nadal żyją, gdy umrą zdrowe komórki. Mogą zaatakować pobliskie tkanki i oderwać się od początkowego guza, aby rozprzestrzenić się w innym miejscu ciała (przerzuty)

Rodzaje raka jajnika

Rodzaj komórki, od której rozpoczyna się rak, określa rodzaj raka jajnika, jaki masz. Do raka jajnika należą:

  • Guzy nabłonkowe, które rozpoczynają się w cienkiej warstwie tkanki, która pokrywa zewnątrz jajników. Około 90 procent nowotworów jajnika to guzy nabłonkowe.
  • Guzy stromalne, które rozpoczynają się w tkance jajnika zawierającej komórki produkujące hormony. Guzy te są zwykle diagnozowane na wcześniejszym etapie niż inne guzy jajników. Około 7 procent guzów jajnika to zręby.
  • Guzy zarodkowe , które rozpoczynają się w komórkach wytwarzających jaja. Te rzadkie nowotwory jajników występują zwykle u młodszych kobiet.

Czynniki ryzyka

Do czynników, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia raka jajnika należą:

  • Starszy wiek. Rak jajnika może występować w każdym wieku, ale najczęściej występuje u kobiet w wieku od 50 do 69 lat.
  • Odziedziczone mutacje genów. Niewielki procent nowotworów jajnika jest spowodowany mutacjami genetycznymi, które odziedziczyłeś po rodzicach. Geny, które zwiększają ryzyko raka jajnika, są nazywane genem 1 raka sutka (BRCA1) i genem 2 raka sutka (BRCA2). Geny te zwiększają również ryzyko raka piersi.
  • Wiadomo, że inne mutacje genowe, w tym te związane z zespołem Lyncha, zwiększają ryzyko raka jajnika.
  • Historia rodzinna raka jajnika. Ludzie z dwoma lub więcej bliskimi krewnymi z rakiem jajnika mają zwiększone ryzyko choroby.
  • Zastępcza terapia hormonalna i leczenie niepłodności, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu i w dużych dawkach.
  • Wiek, kiedy miesiączka zaczęła się i skończyła. Rozpoczęcie miesiączki w młodym wieku lub rozpoczęcie menopauzy w późniejszym wieku, lub obu, może zwiększać ryzyko raka jajnika.

Zapobieganie

Nie ma pewnej metody zapobiegania rakowi jajnika. Ale mogą istnieć sposoby na zmniejszenie ryzyka:

  • Rozważ zastosowanie tabletek antykoncepcyjnych. Zapytaj swojego lekarza, czy tabletki antykoncepcyjne mogą być odpowiednie dla Ciebie. Kobiety stosujące doustne środki antykoncepcyjne mogą mieć zmniejszone ryzyko wystąpienia raka jajnika. Ale doustne środki antykoncepcyjne mają ryzyko, dlatego należy omówić, czy korzyści przewyższają te zagrożenia w zależności od sytuacji.
  • Omów swoje czynniki ryzyka z lekarzem. Jeśli masz w rodzinie raka piersi i jajnika, poinformuj o tym swojego lekarza. Twój lekarz może ustalić, co to może oznaczać dla twojego własnego ryzyka raka. W niektórych przypadkach lekarz może skierować pacjenta do doradcy genetycznego, który może pomóc w podjęciu decyzji, czy testy genetyczne mogą być odpowiednie dla Ciebie. Jeśli okaże się, że masz mutację genetyczną zwiększającą ryzyko raka jajnika, możesz rozważyć operację usunięcia jajników w celu zapobiegania rakowi.

Statystyki Krajowego Rejestru Nowotworów

  • Nowotwory złośliwe stanowią u kobiet 5% zachorowań
  • Po 50 roku życia występuje 80% zachorowań na raka jajnika, przy czym ponad 50% zachorowań diagnozuje się między 50 a 69 rokiem życia
  • Wśród kobiet, u których zdiagnozowano nowotwory jajnika w latach 2003-2005 wskaźnik przeżyć 1-rocznych  wynosił 70,8%.
  • Przeżycia 5-letnie wśród pacjentek z nowotworami jajnika w latach 2003-2005 wynosił 42,6%
  • Nowotwory złośliwe jajnika powodują 6% zgonów nowotworowych u kobiet. Liczba zgonów z powodu nowotworów złośliwych jajnika wynosiła w 2010 roku ponad 2500. Ryzyko zgonu z powodu tego nowotworu systematycznie wzrasta wraz z przechodzeniem do starszych grup wiekowych osiągając maksimum w ósmej dekadzie życia.
  • Umieralność z powodu nowotworów jajnika w Polsce jest ponad 15% wyższa niż przeciętna dla krajów Unii Europejskiej.

Diagnoza

Testy i procedury stosowane do diagnozowania raka jajnika obejmują:

  • Badanie miednicy. Podczas badania miednicy lekarz wkłada palce do pochwy i jednocześnie naciska dłoń na brzuch, aby czuć narządy miednicy. Lekarz również wizualnie bada zewnętrzne genitalia, pochwę i szyjkę macicy.
  • Testy obrazowania. Testy, takie jak USG lub tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy, mogą pomóc w określeniu rozmiaru, kształtu i struktury jajników.
  • Badania krwi. Badania krwi mogą obejmować testy czynności narządów, które mogą pomóc w ustaleniu ogólnego stanu zdrowia.
  • Twój lekarz może również przetestować twoją krew na obecność markerów nowotworowych wskazujących na raka jajnika. Na przykład, test antygenu nowotworowego (CA) 125 może wykrywać białko, które często znajduje się na powierzchni komórek raka jajnika. Testy te nie mogą powiedzieć lekarzowi, czy masz raka, ale mogą dać wskazówki na temat diagnozy i prognozy.
  • Chirurgia. Czasami lekarz nie może być pewny swojej diagnozy, dopóki nie zostanie poddany zabiegowi chirurgicznemu w celu usunięcia jajnika i przetestowania go pod kątem objawów raka.

Po potwierdzeniu, że masz raka jajnika, lekarz użyje informacji z twoich testów i procedur, aby przypisać twojemu etap. Etapy raka jajnika są oznaczone za pomocą cyfr rzymskich w zakresie od I do IV, z najniższym etapem wskazującym, że rak jest ograniczony do jajników. W stadium IV rak rozprzestrzenił się na odległe obszary ciała.

Leczenie

Leczenie raka jajnika zazwyczaj wymaga połączenia chirurgii i chemioterapii.

Chirurgia

Operacje usunięcia raka jajnika obejmują:

  • Zabieg usunięcia jednego jajnika. W przypadku bardzo wczesnego stadium raka, który nie rozprzestrzenił się poza jeden jajnik, zabieg chirurgiczny może obejmować usunięcie zajętego jajnika i jajowodu. Ta procedura może zachować zdolność posiadania dzieci.
  • Zabieg usunięcia obu jajników. Jeśli rak występuje w obu jajnikach, ale nie ma żadnych oznak dodatkowego raka, chirurg może usunąć zarówno jajniki, jak i oba jajowody. Ta procedura pozostawia macicę w stanie nienaruszonym, więc możesz nadal być w stanie zajść w ciążę, używając własnych zamrożonych zarodków lub jaj lub jaj od dawcy.
  • Operacja usunięcia jajników i macicy. Jeśli twój rak jest bardziej rozległy lub jeśli nie chcesz zachować swojej zdolności do posiadania dzieci, twój chirurg usunie jajniki, jajowody, macicę, pobliskie węzły chłonne i fałd tkanki tłuszczowej brzucha.
  • Chirurgia zaawansowanego raka. Jeśli twój rak jest zaawansowany, twój lekarz może zalecić chemioterapię, a następnie operację, aby usunąć jak najwięcej nowotworu, jak to możliwe.

Chemoterapia

Chemioterapia jest lekiem, który wykorzystuje chemikalia do zabijania szybko rosnących komórek w organizmie, w tym komórek rakowych. Chemioterapeutyki można wstrzykiwać do żyły lub przyjmować doustnie. Czasami leki są wstrzykiwane bezpośrednio do brzucha (chemioterapia dootrzewnowa).

Chemioterapia jest często stosowana po zabiegach chirurgicznych w celu zabicia komórek rakowych, które mogą pozostać. Może być również stosowany przed operacją.

Ukierunkowana terapia

Terapia ukierunkowana wykorzystuje leki ukierunkowane na określone luki w komórkach nowotworowych. Ukierunkowane leki terapeutyczne są zwykle zarezerwowane do leczenia raka jajnika, który powraca po wstępnym leczeniu lub leczeniu raka, który jest odporny na inne metody leczenia. Twój lekarz może przetestować twoje komórki rakowe, aby ustalić, która celowana terapia najprawdopodobniej będzie miała wpływ na twojego raka.

Ukierunkowana terapia jest aktywnym obszarem badań nad rakiem. Wiele badań klinicznych testuje nowe, celowane terapie.

Czy osoby z rakiem jajnika nadal mogą uprawiać seks?

Tak! Nie wszyscy chorzy na raka dostrzegą zmiany w ich pożądaniu seksualnym lub to, co myślą o sobie seksualnie. Możesz nie zauważyć żadnych zmian. Jednak rak może potencjalnie mieć duży wpływ na twoje życie seksualne, a rzeczy mogą zmieniać się fizycznie i emocjonalnie. Możesz nie mieć żadnego zainteresowania seksem podczas leczenia raka – jest to całkowicie zrozumiałe i powinno być szanowane przez twojego partnera. Ale równie dobrze, diagnoza raka nie musi oznaczać życia w celibacie. Podobnie jak seks bez raka, jest to przypadek poznania twoich granic w czym Ty i Twój partner czujecie się dobrze.

Seks po leczeniu

Szereg operacji może wpływać na pochwę, takich jak usunięcie macicy i usunięcie jajników. Te operacje mogą powodować blizny, bolesność i utratę czucia. Usunięcie jajników powoduje również menopauzę, niezależnie od wieku, co może prowadzić do zmniejszenia libido, suchości pochwy i zmian w wyglądzie, które mogą wpłynąć na pewność siebie.

Seks po leczeniu chirurgicznym może być początkowo przerażający, ale kiedy już wyzdrowiejesz po operacji, powinieneś móc uprawiać seks, jeśli chcesz. Robienie ćwiczeń wzmacniających mięśnie dna miednicy, przyjmowanie hormonalnych terapii pomagających w objawach menopauzy i rozmawianie z kimś o twoich uczuciach po operacji to wszystko, co może ci pomóc ponownie cieszyć się seksem.