Fundacja W Związku Z Rakiem, ul. Nabycińska 19/306, 53-677 Wrocław, NIP: 897-18-07-063

Rak Odbytnicy

RAK ODBYTNICY

Rak odbytnicy jest schorzeniem, które rozwija się bardzo powoli, stanowi około 25% nowotworów jelita grubego Najczęściej nowotwór występuje u osób pomiędzy 50. a 60. rokiem życia, częściej dotyka mężczyzn niż kobiety. Na początku rak nie daje żadnych szczególnych objawów, mogą jednak pojawić się pewne niepokojące zmiany na przykład w oddawaniu stolca (biegunka, zaparcia, śluz często z domieszką krwi). Zachorowalność na raka odbytnicy w Polsce stale wzrasta. W 2011 roku zanotowano 3461 nowych zachorowań u mężczyzn i 2247 u kobiet. Taka statystyka sprawia, że ten nowotwór jest na 7 miejscu u mężczyzn i na 8 u kobiet. Umieralność w tym okresie wynosiła 1842 u mężczyzn (8 miejsce) i 1275 u kobiet (10 miejsce).

Wśród czynników wpływających na ryzyko zachorowania na raka odbytnicy, wyróżniamy przyczyny zewnętrzne oraz wewnętrzne.

Przyczyny wewnętrzne raka odbytnicy:

wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
gruczolaki – szczególnie kosmkowe i polipy, których średnica podstawy wynosi więcej niż 2 cm;
choroba Leśniowskiego-Crohna;
polipowatość występująca w rodzinie;
zespół wrodzonego niepolipowatego nowotworu jelita grubego (zespół Lynch I) – choroba ta zwiększa ryzyko zachorowania o 60%;
zespół Lynch II – są to nowotwory umiejscowione w innych okolicach oraz Lynch I;
cysty łojowe i nowotwory skóry (zespół Muir-Torre);
nowotwór złośliwy układu nerwowego (zespół Turcota);
torbiele naskórkowe oraz guzy mezodermalne (zespół Gardnera) – powodują wzrost ryzyka zachorowania na nowotwór jelita grubego do 100%.

Przyczyny zewnętrzne (środowiskowe) raka odbytnicy:

nałogowe palenie tytoniu;
mała zawartość owoców oraz warzyw w codziennej diecie;
za duża ilość tłuszczów w diecie;
spożywanie pokarmów, w których znajdują się czynniki rakotwórcze (np. etanol, węglowodory aromatyczne). Znajdują się one zwłaszcza w daniach grilowanych;
spożywanie zbyt dużej ilości czerwonego mięsa;
mała ilośc witamin A, C oraz E i selenu w codziennej diecie;
częste zaparcia spowodowane małą ilością błonnika czy otyłością – powodują powstawania mutagenów produkowanych przez florę bakteryjną.
Ponadto na nowotwór odbytnicy są narażone kobiety, które jeszcze nie rodziły dzieci.

Objawy:

Rozwój nowotworu odbytnicy jest powolny i przeważnie przez długi czas niezauważalny. Zmiany w prawidłowej czynności oddawania stolca (zaparcie lub biegunka lub obydwa te stany na przemian, uczucie parcia na stolec i wydalanie wśród parcia nieco śluzu, często z domieszką krwi) zawsze muszą budzić podejrzenie raka odbytnicy. W razie wystąpienia takich objawów należy niezwłocznie zwrócić się do lekarza chirurga. W każdym przypadku oględziny lekarskie, a zwłaszcza badanie palcem odbytnicy, są niezbędne. Należy jednak wyjaśnić, że pojawienie się świeżej krwi w stolcu nie jest jeszcze dowodem istnienia raka. Najczęściej przyczyną takich krwawień są guzki krwawnicze (hemoroidy).

Zatem do najczęstszych objawów nowotworu odbytnicy zaliczamy:

brak apetytu;
guz wyczuwany za pomocą badania palpacyjnego;
odczuwalny ból w dole brzucha;
stolec z domieszką śluzu;
utratę masy ciała;
wysoką temperaturę;
wzdęcia;
krwawienie utajone lub jawne;
niedrożność układu pokarmowego;
powiększenie wątroby z powodu przerzutów;
powiększenie obwodu brzucha;
zmianę rytmu wypróżnień.

Wymienione wyżej objawy występują zwykle w zaawansowanym nowotworze, z tego powodu ważne jest, aby diagnoza została jak najszybciej postawiona żeby można było wdrożyć odpowiednie leczenie.
Aby zdiagnozować nowotwór odbytnicy i ustalić stopień zaawansowania, wykonuje się poniższe badania diagnostyczne:
rentgen płuc, w każdym przypadku wykonuje się badanie palpacyjne (nawet 50% guzów odbytnicy jest w zasięgu palca),
histopatologia (pobranie wycinka),
kolonoskopia/sigmoidoskopia,
USG jamy brzusznej,
wlew odbytniczy,
USG przez odbyt,
ocenę ruchomości guza przez badanie per rectum w znieczuleniu ogólnym,
tomografię komputerowa,
rezonans magnetyczny.

Przy pomocy badania USG przez odbyt czy badania palpacyjnego w znieczuleniu ogólnym, specjaliści są w stanie najdokładniej ocenić ruchomość guza i naciekanie sąsiadujących struktur. Trafność tych badań wpływa na wybór leczenia, czy będzie to najpierw zabieg chirurgiczny, radioterpia czy chemioterapia.

Badanie markerów nowotworowych:

W przypadku raka odbytnicy marker CEA (antygen rakowo-płodowy) ma znaczenie diagnostyczne. Jego podwyższenie może sugerować obecność przerzutów w wątrobie. Zdarza się również, że u niektórych osób CEA jest w normalnie mimo, że mają one nowotwór jelita grubego. Wartość CEA po radykalnbym zabiegu chirurgicznym powinien wrócić do normy (u osób, które mają podwyższony marker). Jezeli marker się nie obniży, oznacza to, że zabieg był nieskuteczny.
To jakie leczenie zostanie wdrożone zależy między innymi od stanu odżywienia pacjenta. Jeżeli pacjent jest w złym stanie odżywienia niemożliwy jest zabieg operacyjny czy chemioterapia, stan ten wpływa również na możliwość wystąpienia powikłań i rokowanie. Każdy chory powinien być odpowiednio przygotowany do leczenia, pacjentom źle odżywionym należy podawać preparaty wysokobiałkowe oraz wysokokaloryczne. Poniżej przedstawiono sposoby leczenia wykorzystywane w nowotworze odbytnicy.

1. Leczenie chirurgiczne:
operacja sposobem Hartmanna – zabieg wykonuje się, gdy guzki umieszczone są w górnej części odbytnicy oraz gdy zachodzi obawa, że zespolenie dystalnej części odbytnicy z proksymalnym odcinkiem jelita grubego może nie być szczelne (np. kałowe zapalenie otrzewnej w przypadku perforacji guza nowotworowego);
amputacja brzuszno-kroczowa odbytnicy sposobem Miles’a – wykonuje się ją, gdy guz znajduje się w dolnej części odbytnicy lub gdy zachodzi ryzyko, że może dojść do uszkodzenia zwieraczy odbytu, lub gdy są one nacieczone przez nowotwór;
resekcja sposobem Dixona – przeprowadzana jest, gdy guzki zlokalizowane są są w części środkowej i górnej odbytnicy oraz w dolnej części;
miejscowe wycięcie – wykonuje się w specjalistycznych ośrodkach, przez chirurgii z dużym doświadczeniem, według określonych zaleceń takich jak: zły stan chorego lub podeszły wiek, który wyklucza bezpieczne wykonanie operacji; gruczolaki o różnym stopniu dysplazji; świadoma zgoda pacjenta na wycięcie;
odbarczająca kolostomia – wykonywana jest w sytuacji niskiego zespolenia (po uprzedniej radioterapii dolnej części odbytnicy);
wycięcie mezorectum – zmniejsza ryzyko miejscowego nawrotu i zwiększa szanse na wyleczenie. Wycina się tkanki okołoodbytnicze (jak najszerzej), które zawierają nacieki nowotworowe i węzły chłonne.

2. Radioterapia:
przedoperacyjna: ma na celu zmniejszenie guza lub zniszczenie jego masy, dzięki czemu możliwe jest wycięcie go bez obaw, że komórki nowotworowe zaczną się rozprzestrzeniać w okolicznych tkankach. Lekarze twierdzą, że napromienianie przedoperacyjne zwiększa szansę wykonania zabiegu oszczędzającego zwieracze.

3. Radioterapia:

pooperacyjna: stosowana jest w sytuacji, gdy poniższe czynniki mają niekorzystne rokowania:
przerzuty w węzłach chłonnych okołoodbytniczych,
naciekanie okołoodbytniczej tkanki tłuszczowej,
wysoka złośliwość nowotworu,
perforacja guza w trakcie operacji,
zatory z komórek nowotworowych w naczyniach chłonnych i krwionośnych.
Dzięki radioterapii pooperacyjnej w stopniu B2, C1, C2 możliwe jest zmniejszenie wznowy o połowę.

4. Chemioterapia pooperacyjna:

to standardowy sposób leczenia, w sytuacji zaawansowania B2, C1, C2 i naciekania siąsiadujących narzadów. Podczas chemioterapii podaje się kwas folinowy w połączeniu z 5-Fluorouracylem przez 5 kolejnych dni oraz w 29-33 dniu cyklu. Cykl chemioterapii powtarza się 4-6 razy.

5. Leczenie paliatywne:

zaliczamy do niego krioterapię, laseroterapię, wycięcie miejscowe, kałową przetokę odbarczającą, radioterapię, resekcję paliatywną.