Fundacja W Związku Z Rakiem, ul. Nabycińska 19/306, 53-677 Wrocław, NIP: 897-18-07-063

Nudności i wymioty podczas chemioterapii – jak sobie z nimi radzić?

Nudności i wymioty podczas chemioterapii – jak sobie z nimi radzić?

Nudności i wymioty podczas chemioterapii – jak sobie z nimi radzić?

Chemioterapia jest jedną z najczęstszych i najpotężniejszych form leczenia raka. Podczas gdy leki te mogą być wystarczająco silne, aby zabić komórki nowotworowe, uszkadzają również zdrowe komórki, takie jak: krwinki, komórki w przewodzie pokarmowym, mieszkach włosowych czy narządach rozrodczych, tworząc szereg działań niepożądanych, takich jak nudności i wymioty. Skutki uboczne chemioterapii są różne dla każdej osoby, w zależności od rodzaju raka, jego lokalizacji, leków, dawki, oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta i mogą obejmować:

  • wypadanie włosów;
  • nudności, wymioty;
  • biegunka, zaparcia;
  • obniżenie odporności;
  • zatrzymywanie płynów;
  • zmęczenie;
  • ból;
  • uszkodzenia szpiku kostnego;
  • gorączka;
  • zaburzenia funkcjonowania układu rozrodczego;
  • zaburzenia libido;
  • dolegliwości ze strony układu moczowego;
  • uszkodzenie układu nerwowego;
  • uszkodzenia mięśnia sercowego i miąższu płucnego,
Nudności i wymioty

Prawdopodobieństwo tego, że wystąpią nudności i wymioty podczas chemioterapii, zależy od wielu czynników. Niektóre z nich to:

  • Rodzaj stosowanych chemo leków;
  • Dawka leków (wysokie dawki chemioterapii częściej wywołują mdłości i wymioty);
  • Częstotliwość podawania leków;
  • Sposób podawania leków (chemo podawane dożylnie, może powodować problemy żołądkowe, o wiele szybciej niż lek podawany doustnie);
  • Różnice indywidualne – nie każda osoba będzie miała taką samą odpowiedź na dawkę lub rodzaj chemii;
  • Inne podawane leki (np. przeciwbólowe)
Rodzaje nudności i wymiotów związanych z chemią

Ostre nudności i wymioty występują zwykle po kilku minutach od podania chemo, i mijają w ciągu pierwszych 24 godzin. Najgorsze z tych ostrych wymiotów najczęściej występuje około 5 lub 6 godzin po chemioterapii.

Opóźnione nudności i wymioty podczas chemioterapii rozpoczynają się po ponad 24 godzinach od podania leków i do 5 do 7 dni po leczeniu. Niektóre rodzaje chemii zwiększają prawdopodobieństwo ich występowaniu. Zapytaj swojego lekarza, czy chemia, którą otrzymujesz, powoduje opóźnione nudności i wymioty. Może on przepisać Ci ówcześnie leki przeciwwymiotne.

Antycypacyjne nudności i wymioty są wynikiem wcześniejszych doświadczeń z chemioterapią. Rozpoczynają się, gdy osoba przygotowuje się do następnego leczenia, zanim chemia zostanie faktycznie podana. Mózg oczekuje, że nudności i wymioty będą miały miejsce tak, jak wcześniej. Około 1 na 3 osoby dostaje mdłości, ale tylko około 1 na 10 będzie miało wymioty przed chemią.

Oporne wymioty występują wtedy, gdy dostajesz leki, które zapobiegają nudnościom i wymiotom lub kontrolują je, ale leki nie działają. Twoje nudności i wymioty stały się oporne (już nie reaguj) na leki. Oznacza to, że potrzebujesz więcej lub różnych leków, aby zatrzymać nudności i/lub wymioty.

Jak leki przeciwwymiotne są stosowane w chemioterapii?

nudności i wymioty, lekiŁatwiej zapobiegać nudnościom i wymiotom, niżeli je leczyć. Żaden lek nie może zapobiec lub kontrolować nudności i wymiotów związanych z chemią w 100% przypadków. Dzieje się tak dlatego, że leki chemioterapeutyczne działają na organizm w różny sposób i każda osoba reaguje inaczej na chemię oraz leki przeciw nudnościom/wymiotom.

Twój lekarz pomoże Ci dostosować wybrany lek oraz dawkę specjalnie pod Twoją osobę. Być może będziesz musiał wypróbować kilka rodzajów leków, aby znaleźć te, które najlepiej na Ciebie zadziałają.

Leki przeciw nudnościom/wymiotom są pogrupowane według ich działania w ciele.

  • Antagoniści serotoniny (5-HT3) – blokują działanie serotoniny, substancji często wywołującej nudności i wymioty. Leki te podaje się przed chemią, a następnie kilka dni później. (Przykłady: ondansetron, granisetron, dolasetron)
  • Antagoniści NK-1 pomagają w opóźnionych mdłościach i wymiotach. Często są podawane wraz z innymi lekami przeciw nudnościom. (Przykłady: aprepitant, rolapitant)
  • Sterydy są często podawane wraz z innymi lekami przeciwwymiotnymi. Sposób, w jaki sterydy działają w leczeniu nudności i wymiotów, nie jest w pełni zrozumiały. (Przykład: deksametazon)
  • Antagoniści dopaminy celują w dopaminę, aby zapobiec związaniu się tej substancji z obszarami mózgu, które wywołują mdłości i wymioty. Wiele razy te leki są podawane, gdy nudności i wymioty nie są dobrze kontrolowane przez inne leki. (Przykłady: prochlorperazyna, metoklopramid)
  • Leki przeciwlękowe mogą zmniejszyć nudności i wymioty, zmniejszając lęk i pomagając osobie odczuwać spokój i rozluźnienie. (Przykłady: lorazepam, alprazolam)
  • Kanabinoidy zawierają aktywny składnik marihuany. Leki te mogą być stosowane w leczeniu nudności i wymiotów wywołanych chemią, gdy zwykłe leki przeciwwymiotne nie działają. Można je również stosować do pobudzania apetytu. Młodsi pacjenci i osoby, które w przeszłości stosowały marihuanę, lepiej tolerują skutki uboczne. (Przykład: dronabinol)
  • Leki zobojętniające mogą być stosowane w celu zmniejszenia niestrawności i zgagi, które mogą powodować nudności i wymioty. (Przykłady: ranitydyna, famotydyna)

Powyższe nazwy leków podano jedynie jako przykłady. Nie jest to pełna lista leków w każdej grupie.

Nudności i wymioty podczas chemioterapii – jak sobie z nimi radzić w domu?

Częste wymioty mogą być niebezpieczne, ponieważ prowadzą do odwodnienia. Skontaktuj się ze swoim lekarzem prowadzącym, jeżeli niepokoją Cię występujące objawy.

Aby możliwie złagodzić nudności i zapobiec wymiotom w warunkach domowych należy:

  • Jeżeli nudności występują tylko pomiędzy posiłkami, spożywaj częste, małe posiłki oraz spożywaj przekąski przed snem.
  • Pij klarowne płyny na zimno i powoli sączysz. (piwo imbirowe, sok jabłkowy, rosół, herbata itp.).
  • Ssij twarde cukierki o przyjemnych zapachach, takie jak cytryna lub mięta, aby pozbyć się złych smaków. (Nie należy jeść słodyczy, jeśli masz owrzodzenia jamy ustnej.)
  • Jedz mdłe potrawy, takie jak suchy tost i krakersy.
  • Jedz żywność na zimno lub w temperaturze pokojowej, aby zmniejszyć jej zapach i smak.
  • Unikaj tłustych, smażonych, pikantnych lub bardzo słodkich pokarmów.
  • Spróbuj małych ilości jedzenia o wysokiej kaloryczności, które są łatwe do jedzenia (takie jak pudding, lody, jogurty i koktajle mleczne) kilka razy dziennie.  
  • Jedz jedzenie, które lubisz. Wiele osób wykazuje niechęć do czerwonego mięsa i bulionów mięsnych podczas leczenia. Wypróbuj inne źródła białka, takie jak ryby, kurczak, fasola i orzechy.
  • Zapytaj lekarza o włączenie do diety oleju konopnego CBD (zawiera wspomniane przy lekach kanabinoidy), który pomaga w złagodzeniu dolegliwości, oraz wspomaga leczenie raka. CBD nie zawiera THC, przez co jest bezpieczny i legalny.
  • Staraj się odpoczywać, siedząc pionowo przez co najmniej godzinę po każdym posiłku.
  • Odwróć uwagę dzięki delikatnej muzyce, ulubionemu programowi telewizyjnemu lub towarzystwu innych osób.
  • Poinformuj zespół onkologiczny o nudnościach, ponieważ istnieje wiele leków, które mogą Ci pomóc.

Przy wymiotach należy:

  • Jeśli jesteś w łóżku, połóż się na boku, aby się nie udławić wymiocinami.
  • Jeśli to możliwe, przyjmij leki w postaci tabletek lub czopków.
  • Po wymiotach należy rozpocząć przyjmowanie 1 łyżeczki chłodnego płynu co 10 minut. Stopniowo zwiększaj do 1 łyżki stołowej. Jeśli uda ci się zatrzymać wymioty, po godzinie stopniowo zwiększaj ilość przyjmowanego płynu.
  • Skontaktuj się ze swoim lekarzem, jeżeli objawy nie ustępują po przyjęciu leków.
Co mogą zrobić opiekunowie?
  • Kiedy pacjent czuje mdłości, zaproponuj posiłek.nudności i wymioty, chemioterapia, wsparcie, dłonie
  • Aby zmniejszyć nieprzyjemne zapachy jedzenia, użyj wentylatorów kuchennych.
  • Przykryj lub usuń pokarmy o silnym, lub nieprzyjemnym zapachu.
  • Używaj plastikowych widelców i łyżek zamiast metalowych, które mogą powodować gorzki smak.
  • Jeśli pacjent wymiotuje przez okres kilku dni, waż go o tej samej porze każdego dnia, co będzie pomocne w stwierdzeniu, czy odwodnienie nie staje się ciężkie.
  • Zapytaj o leki, które pomogą zapobiec wymiotom.
  • Obserwuj pacjenta, czy nie ma zawrotów głowy, słabości lub dezorientacji.

Skontaktuj się z lekarzem, jeżeli:

  • Twój bliski wymiotuje ponad 3 razy na godzinę przez 3 lub więcej godzin;
  • Wymiotuje krwią lub materiałem, który wygląda jak fusy z kawy;
  • Nie przyjął więcej niż 4 szklanki płynu w ciągu dnia lub nie może jeść dłużej niż 2 dni;
  • Leki nie pomagają;
  • Staje się słaby, ma zawroty głowy lub jest zdezorientowany
  • Zrzuca 1, lub więcej kilogramów w ciągu 1 do 2 dni (Oznacza to, że szybko traci wodę i może się odwodnić.).
  • Ma ciemnożółty mocz i nie ma potrzeby oddawania moczu zbyt często.

Powyższy artykuł ma charakter informacyjny. Nie jest pisany przez lekarza i nie może być traktowane jako porada medyczna. Przed ewentualnym zastosowaniem się do porad, należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym.