Fundacja W Związku Z Rakiem, ul. Nabycińska 19/306, 53-677 Wrocław, NIP: 897-18-07-063

Rak u dzieci – statystyki, rodzaje, przyczyny i objawy

Rak u dzieci – statystyki, rodzaje, przyczyny i objawy

Rak u dzieci – statystyki, rodzaje, przyczyny i objawy

Rak nie rozróżnia klas społecznych, koloru skóry, wyznania, nie dyskryminuje nawet dzieci. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) jest on główną przyczyną śmierci dzieci i młodzieży na całym świecie. Rak u dzieci najczęściej obejmuje białaczki, guzy mózgu, chłoniaki, nerwiak niedojrzały i guz Wilmsa. 

Nowotworom u dzieci nie można zapobiec, tak jak w przypadku dorosłych, kiedy poprzez swoje wieloletnie nawyki, takie jak niepalenie, umiarkowane spożywanie alkoholu, zbilansowaną dietę, czy aktywność fizyczną możemy zmniejszyć ryzyko zachorowania. 

Jak podaje WHO, w krajach o wysokim dochodzie leczy się około 80 procent dzieci chorych na raka, a w krajach o niskim dochodzie około 20 procent. Jak to wygląda w Polsce? 

W Krajowym Rejestrze Nowotworów czytamy, że jedynie w 2016 roku, aż 997 młodych osób do 19 r.ż zachorowało na raka, w tym aż 308 do 4 r.ż. Zgonów z powodu raka wśród tej samej kategorii wiekowej, mieliśmy 164. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że proces leczenia nowotworów jest bardzo długi, a z roku na rok liczba zachorowań rośnie. 

Niestety, jak podaje NIK skuteczność leczenia onkologicznego w Polsce, jest na dużo niższym poziomie niż w pozostałych krajach Unii Europejskiej. Jakkolwiek zachorowalność na raka jest w Polsce niższa, to umieralność dużo wyższa. Wśród wszystkich krajów UE gorsze statystyki umieralności na nowotwory niż Polska mają jedynie Węgry i Chorwacja.  

Według WHO przyczynami niższego wskaźnika przeżycia są: późna diagnoza, niezdolność do uzyskania dokładnej diagnozy, niedostępne leczenie, rezygnacja z leczenia, śmierć z powodu skutków ubocznych, nadmierny nawrót, brak dostępu do niezbędnych leków i technologii.  

Ryzyko i przyczyny raka u dzieci

Rak u dzieci powoduje, że rodzice mogą czasami czuć, że coś, co zrobili lub nie zrobili, spowodowało raka ich dziecka. Nie wiemy, co powoduje ani jak zapobiegać większości nowotworów w dzieciństwie i nikt nie powinien się obwiniać.

Chociaż zidentyfikowano szereg zmian stylu życia, które mogą pomóc zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka u dorosłych, nie wygląda na to, abyśmy mogli coś zrobić, aby zapobiec większości nowotworów u dzieci. Naukowcy próbowali ustalić przyczynę raka u dzieci, jednak niewiele wskazywało na to, aby dzieci chorowały z przyczyn środowiskowych lub związanych ze stylem życia. Ustalono jednak, że niektóre zachowania u dzieci, takie jak przeciwdziałanie otyłości, mogą mieć wpływ na późniejsze zachorowania w wieku dorosłym.

Rak u dzieci w większości przypadków nie ma żadnej przyczyny, ale istnieje kilka czynników, które mogą zwiększyć ryzyko. Należy jednak pamiętać, że pomimo iż wymienione czynniki są związane z nowotworami dziecięcymi, większość dzieci z rakiem nie ma żadnego z nich, a wiele dzieci dotkniętych tymi czynnikami nie zachoruje na raka. 

Znane czynniki ryzyka obejmują: 

Schorzenia

Niektóre warunki mogą zwiększyć ryzyko zachorowania dziecka na niektóre rodzaje nowotworów.

Na przykład dzieci z zespołem Downa są od 10 do 20 razy bardziej narażone na białaczkę niż inne dzieci. Białaczka nadal występuje bardzo rzadko, nawet u dzieci z zespołem Downa.

Genetyka

Szacuje się, że rak u dzieci w około 10% jest spowodowany czynnikami genetycznymi. 

Na przykład: retinoblastoma jest rzadkim rodzajem raka oka. Niektóre dzieci rodzą się ze zmianą (mutacją) genu Retinoblastoma, znanego również jako gen RB1. Może to być spowodowane tym, że odziedziczyli gen od jednego z rodziców lub dlatego, że nastąpiła zmiana tego genu na bardzo wczesnych etapach ich rozwoju w macicy. Większość dzieci, u których doszło do zmiany genu RB1, rozwija siatkówczaka. Około 4 na 10 zdiagnozowanych dzieci (40%) ma ten dziedziczny rodzaj siatkówczaka, który często dotyka obu oczu.

Niektóre inne nowotwory wieku dziecięcego, takie jak guz Wilmsa, mogą mieć powiązanie genetyczne, ale związek nie jest tak wyraźny, jak w przypadku siatkówki.

Narażenie na infekcje

Wirus Epsteina Barra (EBV) jest częstą infekcją u małych dzieci. Zwykle nie powoduje żadnych objawów, ale może powodować gruczołową gorączkę (mononukleozę zakaźną) u nastolatków i młodych dorosłych. Chociaż gorączka gruczołowa może być bardzo nieprzyjemna, zwykle mija w ciągu kilku tygodni i nie oznacza to, że rozwija się rak. Po zarażeniu osoba pozostaje nosicielem wirusa EBV na całe życie, ale wirus zwykle nie powoduje żadnych objawów.

W rzadkich przypadkach zakażenie EBV może przyczyniać się do rozwoju nowotworów, takich jak chłoniak Hodgkina i chłoniak Burkitta.

Większość osób zaraża się EBV jako dziecko i pozostaje zarażona do końca życia bez żadnych objawów. Ze względu na to, jak często występuje, nic nie można zrobić, aby zapobiec kontaktowi z EBV w tej chwili.

Jakie rodzaje raka występują u dzieci? 

Najczęstsze rodzaje raka u dzieci to:

Rzadsze typy

  • siatkówczak (rodzaj raka oka)
  • neuroblastoma (rak komórek nerwowych)
  • guzy Wilmsa (rodzaj raka nerki)
  • rak mięśni lub kości, jak kostniakomięsak, mięsak prążkowany mięsaka i mięsak Ewinga
  • chłoniak (rak, który zaczyna się w układzie limfatycznym)
Jakie są najczęstsze objawy raka u dzieci i młodzieży?

Identyfikacja raka u dzieci jest trudna, ponieważ objawy mogą być takie same, jak w przypadku wielu dziecięcych wirusów i chorób. Dzieci na ogół dość szybko wracają do zdrowia po chorobach, więc jeżeli jego stan nie poprawia się tak szybko, jak powinien, skonsultuj z lekarzem przeprowadzenie dokładnych badań. 

Niektóre ogólne powszechne objawy to:

  • Ciągłe zmęczenie i wyczerpanie i/lub zauważalna bladość skóry
  • Wiele infekcji (takich jak ucha, gardła lub klatki piersiowej), które nie ustępują
  • Objawy grypopodobne, które nie ustępują (takie jak wysoka temperatura, mdłości)
  • Niewyjaśnione lub nadmierne krwawienie, takie jak w moczu, kale
  • Łatwe powstawanie siniaków lub wysypka małych czerwonych plam na skórze (zwanych „wybroczynami”)
  • Uporczywe i niewyjaśnione pocenie się lub gorączka, szczególnie w nocy
  • Bóle, które nie ustępują, szczególnie w kościach, stawach, plecach lub nogach (mogą być gorsze w nocy)
  • Zmiana sposobu wypróżniania, jak zaparcia, biegunka, ból lub uczucie nieukończenia
  • Guzek, obrzęk lub niezwykła jędrności w dowolnym miejscu na ciele, szczególnie w jamie brzusznej, szyi, klatce piersiowej, miednicy lub pod pachami
  • Utrata znacznej i niewyjaśnionej wagi
  • Powolny wzrost u dzieci
  • Zmiana zachowań, takich jak uporczywy płacz i krzyk u małych dzieci, dużo snu, brak jedzenia

Należy zwracać uwagę na wszelkie niepokojące objawy u dziecka, ponieważ w tej kategorii wiekowej wystarczy kilka dni, aby guz zwiększył się dwukrotnie. Wczesna diagnoza jest kluczowa w skutecznym wyleczeniu tej choroby. Uczmy dzieci rozmawiać o niepokojących objawach, ponieważ Polska onkologia zna przypadek, w którym 17-letni chłopiec zmarł na nowotwór jądra, ponieważ wstydził się powiedzieć rodzicom o dwukilogramowym guzie.