14 zasad profilaktyki nowotworowej opartych na dowodach naukowych.

Profilaktyka nowotworów jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi ochrony zdrowia publicznego. Według danych Europejskiej Organizacji Zdrowia nawet 4 na 10 nowotworów można uniknąć, eliminując znane czynniki ryzyka i wdrażając zdrowe nawyki.

W odpowiedzi na aktualne dane epidemiologiczne Komisja Europejska we współpracy z Międzynarodową Agencją Badań nad Rakiem (IARC) opublikowała Europejski Kodeks Walki z Rakiem – edycję 2026. Dokument zawiera 14 zaleceń opartych na aktualnej wiedzy naukowej, które mają na celu zmniejszenie ryzyka zachorowania na nowotwory w całej populacji.

Czym jest Europejski Kodeks Walki z Rakiem?

Europejski Kodeks Walki z Rakiem (European Code Against Cancer) to oficjalny dokument Unii Europejskiej, który:

• wskazuje najważniejsze modyfikowalne czynniki ryzyka nowotworów,
• łączy profilaktykę indywidualną i systemową,
• stanowi podstawę do działań edukacyjnych, zdrowotnych i legislacyjnych w krajach UE.

Edycja 2026 podkreśla, że profilaktyka raka zaczyna się w codziennych decyzjach, ale wymaga również wsparcia systemu ochrony zdrowia.

14 zasad Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem – omówienie

1. Palenie tytoniu

Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci, w tym e-papierosów. Jeśli palisz – rzuć.

Palenie odpowiada za największą liczbę zgonów nowotworowych w Europie. Zwiększa ryzyko m.in. raka płuca, krtani, jamy ustnej, przełyku, pęcherza moczowego i trzustki. Zaprzestanie palenia obniża ryzyko nowotworów już po kilku latach, niezależnie od wieku.

2. Narażenie na dym tytoniowy w otoczeniu

Zadbaj o dom i samochód wolne od dymu tytoniowego.

Bierne palenie zwiększa ryzyko raka płuca oraz chorób sercowo-naczyniowych. Szczególnie niebezpieczne jest dla dzieci, kobiet w ciąży i osób przewlekle chorych.

3. Nadwaga i otyłość

Zapobiegaj nadwadze i otyłości lub skutecznie je kontroluj.

Otyłość jest czynnikiem ryzyka m.in. raka jelita grubego, piersi (po menopauzie), endometrium, nerek i wątroby.
Zalecenia obejmują:

• ograniczenie żywności wysokoprzetworzonej,
• redukcję cukru, tłuszczów nasyconych i soli,
• unikanie słodzonych napojów.

4. Aktywność fizyczna

Bądź aktywny fizycznie każdego dnia i ogranicz siedzący tryb życia.

Regularna aktywność fizyczna zmniejsza ryzyko wielu nowotworów oraz wspiera układ odpornościowy i hormonalny. Już 150 minut umiarkowanego ruchu tygodniowo przynosi wymierne korzyści zdrowotne.

5. Zdrowa dieta

Jedz więcej roślin, mniej mięsa.

Dieta bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i rośliny strączkowe chroni przed nowotworami przewodu pokarmowego.
Kodeks zaleca:

• ograniczenie czerwonego mięsa,
• unikanie mięsa przetworzonego,
• różnorodność i regularność posiłków.

6. Alkohol

Unikaj alkoholu.

Alkohol jest czynnikiem rakotwórczym klasy I. Zwiększa ryzyko raka piersi, wątroby, jamy ustnej, gardła i przełyku. Nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu w kontekście nowotworów.

7. Karmienie piersią

Karm dziecko piersią jak najdłużej.

Karmienie piersią zmniejsza ryzyko raka piersi i jajnika u matki oraz wspiera zdrowy rozwój dziecka.

8. Ekspozycja na słońce

Unikaj nadmiernego promieniowania UV.

Promieniowanie UV zwiększa ryzyko raka skóry, w tym czerniaka. Szczególną ochroną należy objąć dzieci. Solarium znacząco zwiększa ryzyko nowotworów skóry.

9. Czynniki rakotwórcze w miejscu pracy

Chroń się przed substancjami rakotwórczymi.

Ekspozycja zawodowa na chemikalia, pyły czy promieniowanie wymaga przestrzegania zasad BHP i stosowania środków ochrony osobistej.

10. Radon w pomieszczeniach

Sprawdź poziom radonu w swoim domu.

Radon jest drugą – po paleniu – przyczyną raka płuca. Można go skutecznie monitorować i redukować poprzez odpowiednie rozwiązania budowlane i wentylacyjne.

11. Zanieczyszczenie powietrza

Ogranicz narażenie na smog i zanieczyszczenia.

Długotrwała ekspozycja na zanieczyszczone powietrze zwiększa ryzyko nowotworów płuc. Kodeks zachęca do działań indywidualnych i wspierania polityk prozdrowotnych.

12. Zakażenia rakotwórcze

Chroń się przed zakażeniami zwiększającymi ryzyko raka.

Szczepienia przeciwko HPV i WZW typu B oraz diagnostyka i leczenie WZW B, WZW C, HIV i Helicobacter pylori to skuteczna profilaktyka nowotworów.

13. Hormonalna terapia zastępcza

Stosuj HTZ tylko po konsultacji z lekarzem i możliwie krótko.

Długotrwała HTZ może zwiększać ryzyko raka piersi i jajnika – decyzja o jej stosowaniu powinna być indywidualna.

14. Programy badań przesiewowych

Bierz udział w badaniach przesiewowych zgodnie z zaleceniami.

Dotyczy badań w kierunku:

• raka jelita grubego,
• raka piersi,
• raka szyjki macicy,
• raka płuca (w grupach ryzyka).

Wczesne wykrycie nowotworu znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Profilaktyka raka to inwestycja w przyszłość

Europejski Kodeks Walki z Rakiem – edycja 2026 – pokazuje, że wiele nowotworów nie jest „kwestią losu”, lecz konsekwencją czynników, na które mamy wpływ. Wiedza, profilaktyka i regularne badania ratują życie.

W Fundacji W Związku z Rakiem nie tylko edukujemy, ale też realnie uczymy, jak wdrażać profilaktykę w codziennym życiu.
Prowadzimy szkolenia i warsztaty z profilaktyki nowotworowej dla:

• szkół i uczelni

• firm i instytucji

• organizacji pozarządowych

• społeczności lokalnych

Nasze szkolenia oparte są na Europejskim Kodeksie Walki z Rakiem, aktualnej wiedzy medycznej i doświadczeniu pracy z pacjentami onkologicznymi. Uczymy m.in.:

• jak zmniejszać ryzyko zachorowania na nowotwory,

• jak rozpoznawać sygnały ostrzegawcze,

• dlaczego badania profilaktyczne i szczepienia ratują życie.

Chcesz zorganizować szkolenie lub warsztat?
Skontaktuj się z nami info@zrakiem.pl – wspólnie dopasujemy temat i formę do Twoich potrzeb.