Jakie badania profilaktyczne warto zrobić?

Profilaktyka zaczyna się wcześniej niż myślisz. Nie wtedy, gdy pojawiają się objawy, ale wtedy, gdy decydujesz się sprawdzić, czy wszystko jest w porządku.

We wrześniu 2026 roku ruszyła ogólnopolska kampania „Profilaktyka – podaj dalej”, której celem jest zachęcenie Polek i Polaków do regularnego dbania o zdrowie i korzystania z dostępnych badań profilaktycznych. To ważna inicjatywa, bo w przypadku wielu chorób nowotworowych czas ma ogromne znaczenie. Niektóre nowotwory przez długi czas mogą rozwijać się bez wyraźnych objawów. Dlatego badania przesiewowe i świadoma profilaktyka są tak ważnym elementem dbania o zdrowie.

A hasło „podaj dalej” ma szczególne znaczenie.

Bo możesz zrobić badanie dla siebie.
Ale możesz też przypomnieć o nim mamie.
Zachęcić partnera.
Napisać do przyjaciółki.
Porozmawiać z tatą.
Przypomnieć współpracownikowi.

Czasem jedno zdanie może być początkiem bardzo ważnej decyzji.

Profilaktyka to nie tylko badanie

Kiedy słyszymy słowo „profilaktyka”, często myślimy o konkretnym badaniu. Mammografii, cytologii, kolonoskopii czy badaniach krwi. Tymczasem profilaktyka to znacznie więcej. To również:

• regularna aktywność fizyczna,
• zdrowa i różnorodna dieta,
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
• niepalenie tytoniu i unikanie produktów nikotynowych,
• ograniczenie alkoholu,
• szczepienia ochronne, w tym przeciw HPV,
• znajomość własnego ciała,
• reagowanie na niepokojące objawy,
• korzystanie z badań przesiewowych odpowiednich do wieku i płci.

Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że pierwszy krok w profilaktyce nie musi być trudny. Warto sprawdzić, jakie badania są dostępne dla nas, znaleźć odpowiedni program i umówić termin.

Dlaczego warto badać się, nawet jeśli nic Ci nie dolega?

To jedno z najczęstszych pytań.

„Przecież dobrze się czuję. Po co mam się badać?”

Właśnie dlatego.

Badania przesiewowe są kierowane do osób, które często nie mają jeszcze żadnych objawów choroby. Ich celem jest wykrycie zmian odpowiednio wcześnie – zanim pojawią się poważne dolegliwości.

Wczesne wykrycie choroby może zwiększyć możliwości skutecznego leczenia i pozwolić szybciej rozpocząć odpowiednie postępowanie.

Dlatego profilaktyka nie powinna być odkładana na moment, kiedy zaczniemy czuć się źle.

Profilaktyka jest dla osób, które chcą zrobić coś dobrego dla swojego zdrowia, zanim pojawi się problem.

3 badania, o których warto pamiętać

W Polsce dostępne są bezpłatne programy profilaktyczne dotyczące m.in. raka piersi, raka szyjki macicy i raka jelita grubego.

1. Mammografia – profilaktyka raka piersi

Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet. Jednym z najważniejszych elementów jego wczesnego wykrywania jest regularna mammografia.

W ramach programu profilaktyki raka piersi bezpłatna mammografia jest dostępna dla kobiet w wieku 45–74 lat. Standardowo badanie wykonuje się co 2 lata, jeśli nie występują szczególne wskazania do częstszej kontroli.

Warto wiedzieć, że dostępność badań jest duża, a mimo to wiele kobiet nadal z nich nie korzysta. Według danych Ministerstwa Zdrowia w ciągu ostatnich dwóch lat z programu profilaktyki raka piersi skorzystało 32,77% uprawnionych kobiet.

Masz 45–74 lata? Sprawdź, kiedy ostatnio wykonywałaś mammografię.

2. Test HPV HR – profilaktyka raka szyjki macicy

Rak szyjki macicy jest szczególnym nowotworem, ponieważ w wielu przypadkach można skutecznie ograniczać ryzyko jego rozwoju poprzez szczepienia przeciw HPV oraz regularne badania przesiewowe.

W ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy kobiety w wieku 25–64 lat mogą skorzystać z bezpłatnego testu HPV HR. Badanie wykonywane jest standardowo co 5 lat, chyba że lekarz zaleci inaczej.

Test HPV HR pozwala wykryć obecność wysokoonkogennych typów wirusa HPV. Jeśli wynik jest dodatni, z tego samego pobranego materiału może zostać wykonana cytologia na podłożu płynnym (LBC).

To ważna zmiana w profilaktyce raka szyjki macicy.

Dlatego jeśli masz 25–64 lata, sprawdź, kiedy ostatnio wykonywałaś badanie i czy kwalifikujesz się do bezpłatnego testu HPV HR.

3. Kolonoskopia – profilaktyka raka jelita grubego

Rak jelita grubego może przez długi czas rozwijać się bez charakterystycznych objawów.

Dlatego tak ważne są badania przesiewowe.

Program profilaktyki raka jelita grubego obejmuje kolonoskopię dla osób w wieku 50–65 lat, a w określonych sytuacjach również osoby młodsze, m.in. przy występowaniu obciążenia rodzinnego. NIO wskazuje, że osoby z bliskim członkiem rodziny – rodzicem, rodzeństwem lub dzieckiem – z rozpoznanym rakiem jelita grubego mogą kwalifikować się do badania już po ukończeniu 40. roku życia.

Kolonoskopia pozwala nie tylko wykrywać zmiany, ale również oceniać jelito pod kątem zmian, które mogą wymagać dalszej diagnostyki lub usunięcia.

Jeżeli jesteś w grupie objętej programem – nie czekaj na objawy. Sprawdź możliwość wykonania badania.

A co z profilaktyką raka płuca?

Profilaktyka nowotworowa rozwija się również w innych obszarach.

Od 1 października 2026 roku oferta bezpłatnych badań profilaktycznych ma zostać poszerzona o program wczesnego wykrywania raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK), skierowany do określonych grup ryzyka.

To kolejny przykład tego, że profilaktyka nowotworów nie jest jednym badaniem dla wszystkich.

To sprawdzenie, jakie działania są odpowiednie właśnie dla Ciebie.

Nie wiesz, jakie badania są dla Ciebie?

Nie musisz wszystkiego wiedzieć od razu.

Możesz zacząć od prostego kroku:

1. Sprawdź swój wiek i czynniki ryzyka

Wiek, płeć, historia rodzinna, styl życia i przebyte choroby mogą mieć znaczenie dla zaleceń profilaktycznych.

2. Sprawdź dostępne programy

Informacje o programach profilaktycznych znajdziesz m.in. w Internetowym Koncie Pacjenta i aplikacji mojeIKP. Kampania „Profilaktyka – podaj dalej” została stworzona właśnie po to, aby ułatwiać dostęp do informacji o dostępnych badaniach i zachęcać do działania.

3. Umów termin

Nie wystarczy pomyśleć:

„Muszę się kiedyś zbadać”.

Warto zrobić jeden krok dalej:

„Sprawdzę termin i zapiszę się”.

To ogromna różnica.

Podaj profilaktykę dalej

Najpiękniejsze w tej kampanii jest to, że nie chodzi wyłącznie o nas.

Bo zdrowiem możemy się dzielić.

Wyślij mamie informację o mammografii.
Przypomnij przyjaciółce o badaniu HPV.
Porozmawiaj z partnerem o kolonoskopii.
Zachęć rodziców do sprawdzenia dostępnych badań.
Udostępnij informacje w swojej firmie.

Nie musisz być lekarzem, żeby przekazywać ważną wiedzę.

Czasami wystarczy powiedzieć: „Hej, a kiedy ostatnio robiłaś badania?”

To może być jedna z najbardziej troskliwych rzeczy, jakie możesz zrobić dla drugiej osoby.

Profilaktyka zaczyna się od jednej decyzji

W Fundacji W Związku z Rakiem wierzymy, że wiedza może realnie zmieniać podejście do zdrowia.

Dlatego edukujemy, rozmawiamy o profilaktyce, organizujemy działania edukacyjne i przypominamy, że troska o zdrowie nie powinna zaczynać się dopiero wtedy, kiedy pojawia się diagnoza.

Nie czekaj na „lepszy moment”.

Sprawdź, jakie badania są dostępne dla Ciebie.
Umów termin.
Zrób pierwszy krok.

A potem…

podaj profilaktykę dalej.

Bo być może właśnie Twoja wiadomość sprawi, że ktoś po drugiej stronie ekranu po raz pierwszy od dawna pomyśli:

„Dobra. Zadbam o siebie.”