Rak płuca: każdy miesiąc zwłoki w diagnostyce kosztuje życie i miliony złotych.

Rak płuca to najczęstsza przyczyna zgonów onkologicznych w Polsce. Co roku diagnozę słyszy ponad 20 tysięcy osób, a niemal tyle samo pacjentów umiera. Mimo ogromnego postępu medycyny – immunoterapii i terapii celowanych – skuteczność leczenia zależy od szybkiej i kompleksowej diagnostyki molekularnej. Niestety, w Polsce dostęp do niej ma zaledwie połowa chorych, co oznacza, że tysiące pacjentów tracą szansę na skuteczną terapię i życie.

Dlaczego szybka diagnostyka molekularna jest kluczowa?

Eksperci podkreślają, że każdy miesiąc zwłoki w diagnostyce raka płuca to pogorszenie rokowania i wyższe koszty leczenia. Nowoczesne terapie są najskuteczniejsze we wczesnych stadiach choroby – a ich dostępność w dużej mierze zależy od badań molekularnych i immunohistochemicznych.

W niedrobnokomórkowym raku płuca (NDRP) kluczowe znaczenie mają mutacje genów takich jak KRAS, EGFR, ALK, ROS1 czy BRAF. To one decydują o tym, czy pacjent może otrzymać nowoczesne leczenie, które znacząco wydłuża życie w porównaniu z klasyczną chemioterapią.

Biomarkery – drogowskaz w leczeniu

Badania biomarkerów pełnią rolę przewodnika dla lekarzy. Dzięki nim można zakwalifikować pacjenta do terapii celowanej lub immunoterapii. Jak zaznacza prof. Dariusz M. Kowalski, sekwencjonowanie nowej generacji (NGS) powinno być standardem w całym kraju – bo pozwala ocenić wszystkie istotne zmiany genetyczne przy minimalnej ilości materiału biologicznego.

Bariery systemowe i organizacyjne

Polska ma dostęp do nowoczesnych leków i dobrze wyposażone laboratoria, ale problemem pozostaje organizacja.

• Tylko ok. 50% chorych ma dostęp do diagnostyki molekularnej.
• Czas od badania do wdrożenia leczenia wciąż wynosi średnio 42–43 dni.
• Brak akredytacji wielu laboratoriów powoduje, że pacjenci otrzymują niepełne wyniki badań i muszą przechodzić dodatkową diagnostykę.
• Różnice regionalne sprawiają, że dostęp do badań NGS jest ograniczony.

To wszystko oznacza utratę bezcennego czasu – a w przypadku raka płuca każdy tydzień ma znaczenie.

Zalecenia ekspertów – Misja Rak Płuca 2024–2034

Podczas wrześniowej konferencji Polskiej Grupy Raka Płuca eksperci przedstawili pięć kluczowych zmian:

1. Powszechny dostęp do badań molekularnych (NGS, PD-L1).
2. Refundacja biopsji płynnej (ctDNA).
3. Akredytacja zakładów patomorfologii i certyfikacja laboratoriów.
4. Wcześniejsze zlecanie badań molekularnych – już na etapie pulmonologa                i torakochirurga.
5. Optymalizacja ścieżki diagnostycznej poprzez jednoczasowe zlecanie badań.

Misja zakłada również zmniejszenie liczby zgonów z powodu raka płuca z 24% do 15% oraz zwiększenie pięcioletnich przeżyć do 20%. To ambitne, ale realne cele, jeśli system diagnostyki zostanie usprawniony.

Wnioski i apel

Rak płuca jest największym beneficjentem diagnostyki molekularnej, ale polski system wciąż nie daje pacjentom równych szans. Każdy miesiąc opóźnienia to życie utracone i miliony złotych wydane na mniej skuteczne leczenie w zaawansowanych stadiach.

Dlatego potrzebne jest szybkie wdrożenie zaleceń Misji Rak Płuca, aby każdy pacjent – niezależnie od miejsca zamieszkania – miał dostęp do badań, które decydują o życiu.